Beyaz Yakalıların Arasındaki Vampirler: İş Hayatında Mobbing

İçinde bulunduğumuz iş dünyasının kabullenmesi zor dinamikleri mevcut. Benim de içinde yer aldığım Y jenerasyonu için her ne kadar anlamsız gelse de; beyaz yakalı olmanın (maaş, prim, sigorta vb.) avantajlarını sonuna kadar yaşamış ve yaşadığı haliyle süreci devam ettirmek isteyen X jenerasyonu yöneticiler sebebiyle iş dünyası kolay kolay değişemiyor.

Bahsi geçen o yöneticiler patronlarından azar işitmeyi, 08:00 – 18:00 mesaisini, tek bir kişinin birden fazla iş yapmasını, iş dünyasında kimseye güvenmemek gerektiğine inanması ve tüm bunların normal, olması gerekenler, olduğunu düşünmesi bana çok anlamsız geliyor. Başka bir birimin yöneticisinin iş öğretmeye kalkışması yahut işimi sorgulaması benim gözümden hadsizlik olarak görünüyor. İşin kötüsü onların da savunması “Ya, bu gençler de ne ukala, bildiğimiz şeyi söylüyoruz, yol gösteriyoruz, bir afra bir tafra. Ukala bunlar, terbiyesizler!” şeklinde olmakta. Hayır sevgili müdürüm; biz terbiyesiz değiliz, siz yaşınız, tecrübeniz ve unvanınız gereği her şeye, yani evet her şeye müdahale edebileceğinizi düşünüyorsunuz. Bundan önceki çalışanlara yaptınız, çünkü onlar da sizin kuşağa aitti ve bu onlar için de normaldi.

Y kuşağı diyerek; 30’lu yaşlarının başında, Türkiye’nin %25’ini oluşturan ve iş hayatında en aktif olarak çalışan güruhtan bahsediyoruz. Ülkemiz ekonomisi, iç ve dış politikaları, işsizlik, enflasyon gibi etkenlerle uğraştığımız yetmiyormuş gibi, bir de sadece yaşı, unvanı ve tecrübesi sebebiyle bizden mütemadiyen önümüzü ilikleyerek konuşmamızı isteyen insanlarla ve onların kurallarıyla uğraşmak gerçekten fazlasıyla yoruyor. Ama bahsettiğim şey gerçek anlamda tecrübeli, bugüne ayak uydurabilmiş, söylediği her sözden beslenebileceğimiz insanlar değil, lütfen yanlış anlaşılma olmasın. Bahsettiğim şey; bu insanların sadece yaş, konum gibi içi bomboş sebeplerden dolayı saygı göstermemizi beklemesi.

Keza, farklı departmanlarda ancak aynı kıdemde çalıştığımız bazı içi boş, kendini geliştirememiş, bu sebepten de kendinden farklı olanları köşeye sıkıştırmaya çalışanlar var ki onlar daha da kötü. Yani, eski nesil için bile hadi bir şekilde bu durumu anlamlandırdım diyelim, benimle aynı nesilden olan, aslında aynı şeyleri isteyen, lakin işsiz kalmamak için yapmayacağı şey olmayan insanları hiç anlayamıyorum.

Meyve veren ağaç taşlanır diye bir sözü var eskilerin. Dilerseniz asilik, ukalalık, şımarıklık olarak görebilirsiniz, nasıl isterseniz, ancak ben bu sözü kabul edip, susamıyorum. Tabii ki benim gibi düşünen binlerce de insan olduğu için Türkiye’de son 2 senede ALO 170’e tam 5.890 “Mobbing Şikayeti” yapılmış. Bu şikayetlerin %67’si de özel sektörden geliyor. Peki nedir bu mobbing ve yaşıyorsak ne yapmalıyız?

Mobbing;  “Bir kişi ya da bir grup tarafından başka bir kişiye yöneltilen tekrar eden mobbing (işyerinde psikoljik taciz) eylemleriyle kişiyi savunmasız ve çaresiz bir duruma getiren sistematik, düşmanca ve ahlak dışı bir biçimde uygulanan psikolojik bir terör türü” şeklinde tanımlanmaktadır. (Heinz Leymann)

  • Düşey Mobbing: İşveren, işveren vekili, amir ya da yöneticinin uyguladığı düşey mobbingte (düşey psikolojik taciz), fail gücünü işyeri içi hiyerarşiden almaktadır. Düşey mobbing olarak adlandırılan bu durumda, fail elinde bulunan sevk ve idare etme, talimat verme gibi yetkileri kötüye kullanmakta ve mobbinge yol açmaktadır. Burada hiyerarşik üstünlüğü elinde tutan kişi, kendisinden daha düşük seviyedeki bir başka çalışana karşı işyerinde mobbing (psikolojik taciz) uygulamaktadır.

 

  • Dikey Mobbing: Dikey mobbing, çalışanın yöneticiye psikolojik şiddet uygulamasıdır. Aşağıdan yukarıya doğru ast durumda çalışanın üst durumda çalışana uyguladığı dikey mobbingte ise, mobbingin meydana gelmesi için birden çok çalışanın birlikte hareket etmesi gerekir.

 

  • Yatay Mobbing: Genelde eşit koşullar içinde bulunan çalışanların çekememezlik, rekabet, kişisel hoşnutsuzluk gibi gerekçelerle birbirlerine uyguladıkları psikolojik şiddettir.

Eğer böyle bir durum ile karşı karşıya kalıyorsanız haklarınızı koruyan yasalardan faydalanabilmeniz için öncelikle mobbingin sürekliliğini ispatlayabilmeniz gerekmektedir.

  • Mobing kaynaklı uğradığınız fiziksel ya da psikolojik tacizi şirket yönetimi ile görüşmeniz durumunda size bunu yapan fail ya da faillerin iş sözleşmesi 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 25 uyarınca işveren tarafından feshedilebilir.

 

  • 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanununda “İşçinin Kişiliğinin Korunması” başlıklı maddeye göre,

“İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.

İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda    alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür.

İşverenin yukarıdaki hükümler dâhil, kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.”

 

Sonuç olarak X kuşağı ile birlikte gelen mobbing yöntemleri artık rafa kalkmak zorunda. Dünden bugüne gelen şirketler, varlıklarını yarın da sürdürebilmek için genç beyinlere ihtiyaç duyacak. Ancak bu yeni nesil gençlerde bir öncekilere göre epey farklılıklar ve artık çalışanlar şirket kurallarına değil, şirketler çalışanların kurallarına göre hareket etmek durumunda kalacak. Daha çok araştıran, okuyan, bilen, öğrenen, sorgulayan daha farklı bir nesil şirketlerin kapısını çalmak üzere. Bizim taleplerimizi bile gereksiz ve fazla bulan kurumlar bakalım o nesille neler yaşayacak?

Peki ya siz?

 

 

Yoksa sen de mi mizantropistsin?

Selamlar a dostlar. N’aptınız, geçen hafta tır sürüsü üzerinizden geçmiş gibi hissettiniz mi siz de? Ben resmen bitmeyecek sandığım bir hafta ve göz kapaklarımın hızlı hareketleriyle bugüne geldim. Benim hayatımı zindan eden konu kadınlar günüydü. Hemen gelmesin aklınıza; kutlamadı diye Erenikoyla falan kavga etmiş olma ihtimalim, yok öyle bişey. Ama bundan 5 yıl önce kendimi hümanist olarak tanımlarken, geçtiğimiz haftanın da büyük payı ile birlikte artık mizantropistim ben ya. Bilmeyenler için söyleyelim, kelime anlamı insanlardan nefret eden demek. Malum kadınlar günü bu yıl Perşembe gününe tekabül ediyordu ve bizim bütçe de Çarşamba günü 17:00 sularında onaylandı. Onaylandığı gibi de bana haber verildi ki; Çiçek sepeti ile irtibat sağlayayım ve gönderimleri başlatayım diye. Tabii mesai 6’da bittiği için akşam 9’a kadar evde devam ettim datayı oluşturmaya. Şahsen patronlarım okuyorsa bunu yanlış anlamasınlar ama karşılığı hesaba yatmadığı sürece mesai yapmaktan zerre hoşlanmam. Her ne kadar soy ağacı belgesinde 7 göbek Yozgat yazsa da inanmayın; Kayseriliyim ben. Neyse işte ben içim rahat bi güzel Bomberman falan oynuyorum hatta, o denli rahatlamışım ertesi gün oldu adamlardan hala ses yok siparişi aldık, para ödeyin falan diye. Bir de o kadar kötü bir çağrı merkezi sistemleri var ki; her seferinde en az 2 dk boyunca yeni online hizmetlerinden bahseden bir santral, onu geçtikten sonra da sürekli farklı isimler.

Bi sus be, bi sus!

Neyse işte 2 gündür bana “listeyi atın, hemen siparişinizi oluşturalım” diyen Ceren isimli bir ablamız, kadınlar gününde saat 9:00 gibi tamam bugün hepsi çıkar dedi. Bazı bölgelere çikolata gitmiyor diyince de, ona da belirli limit aralığında farklı ürün gönder sana kalmış dedim, o denli de mükemmel ötesi bir müşteriyim yani. Tabii bizim ekipte yine bir rahatlama, oh yetiştirdik valla derkeeen Ceren aradı. Saat olmuş 11:00, abla bana diyor ki ben ürün gönderemiyorum. Her ne kadar kullanmayı daha çok sevdiğim farklı bir kalıp olsa da, görgü bilgimden dolayı kibar bi şekilde “benimle dalga geçip geçmediğini” sordum. Kadına direkt ulaşabildiğim numara yok, mail yok, 2 gündür tüm ürünleri teslim ederiz derken, şimdi bir de kalkmış diyor ki çok yoğunuz, ürün gönderemiyoruz. Bağla beni yetkiline diyorum, en yetkili benim diyor. Yahu ben Apple’da anlatıyordum insanlara bu derdi. Mail ile ulaşılamayan en yetkili mi olurmuş hiç? Neyse azcık cazgırlaştım falan derken 30 kişiye gönderebileceklerini söylediler zahmet edip; ki benim listem 120 kişiden oluşuyor. Ona da tamam dedim, bu abla listeyi oluşturdu, ben de ödemeyi yaptıracağım, bu sefer demez mi siz onay maili atmadınız yarım saat içinde ürünler sepetinizden silindi. Her fırsatta söylüyorum, ben çok sakin bir insan olmayabilirim, bu ilk defa sizlerin farkettiği bişey değil, ama yani hiçbir koşulda ulaşamadığım bir kadının güya attığı mail bana ulaşmamışken ve haliyle o esnada 3 defa arayıp ondan başka herkesle konuşmuşken, onun beni arayıp mailimizi aldınız mı bakın vaktimiz azalıyor demesi gerekmez mi? Demedi.

Çık dışarı, çık!

Tabii günün yarısına gelmişiz, bir yandan yerel çiçekçilerle bölge bölge işi çözmeye çalışıp, bir yandan Çiçek Sepetini darlıyoruz derken; Çiçek Sepetinin sahibi aracılığıyla Sevil Hn’a ulaştık da, ürünleri Cuma günü gönderebilecekleri, yanına da Logitrans’ın değil, kendilerinin yoğunluğundan kaynaklı bir hata olduğunu belirten bir not ve özel arama ekleyeceklerini belirttiler. Ertesi gün de keza tüm raporları bizzat ve manuel olarak yaptığım için tam böyle beynimden dumanlar çıkıyordu ki; whatsapp’ta çiçek olarak kaydettiğim ve adını bilmediğim biri yazdı : Sizin çiçekleri gönderdim ben; sizin firma adı neydi? 

Bu abi Perşembe günü konuştuğum yerel firmalardan bir tanesi. Sancaktepe civarındaki müşterilere gönderip gönderemeyeceğini sordum ve mailim ulaşmadığı için Whatsapp üzerinden bu adreslere gönderebilir misiniz? dedim hani yetişir mi manasında konuştuk telefonda diye doğru anlaşılır sandım. Meğerse abim sen kalk bu 4 müşteriye gönder çiçekleri. Bir de o kadar naif ki, aradım ne olup bittiğini öğrenmek için konuşma harfiyen şöyle:

Ben: Abi gönderdim çiçekleri demişsiniz ama gerçekten mi?

Abi: Evet, gönder dedin gönderdim.

Ben: Ama abi onay vermemiştik ki, hani yetişir mi manasında sormuştum ben, e sen de bişey demeyince farklı çözüm buldum ben.

Abi: Olsun, zaten müşterim olan bi şirket o, nolucak.

Ben: Tamam o zaman borcum ne söyle ödeme yapayım ben.

Abi: Çiçek başı 40 ver yeter.

Ben: Şirket onayı olmadığı için cebimden ödeyeceğim ben, havale yaparım sana.

Abi: Yok öyle şey, senden bir de para mı alacağım.

Ben: —————-????????——————

Ben: Nasıl yani?

Abi: Seninle dün o kadar muhabbet ettik, 4 çiçek göndermişim lafı mı olur, zaten çiçek veriyorum onlara, 4 tane de senin için vermiş olurum.

Ben: Abi sen gerçek misin? Yani cidden varsın dimi?

Abi: Hee, burdayım!

Abi: Sen boşver hele, arada bana sipariş verirsin olur biter.

Şimdi ben bu abinin adını da bilmiyorum, tek bildiğim Gardenya çiçek sahibi olduğu ve 10 lira için birbirine giren insanların yaşadığı gezegende hiç tanımadığı biri adına çiçek göndermiş olup, bir de beni bu denli utandırabildiği. İki günümü Ceren’e yedirdikten sonra günümü kotaran isimsiz kahramana selamlar olsun. Sancaktepe civarındaysanız da çiçekleri ondan başkasından almayın he, ötelemeyin yurdum esnafını.

Bundan sonraki zaman dilimlerinde kadınlar gününün kurumsal kutlamalarına karşı farklı yargılarım mevcut, mail atar, geçerim. Sonra vay efendim hediye gönderelim falanlarla gelmeyin bana, kurumsal kutlamalarda ben yokum, FYI

Tabii hafta boyunca o denli gergin olunca bakımsız kaldım, gideyim de müdürümün kadınlar günü hediyesi olan Gratis hediye kartıyla hunharca alışveriş yapayım! Haydi kızlar bir sene daha karşı cinslerimizin “ama erkekler günü niye yok yeaaa” geyiklerine maruz kaldığımıza göre happy women’s day!